‘Het sentiment domineert de beeldvorming rond het ZZP-dossier, en dat is jammer’

‘Het sentiment domineert de beeldvorming rond het ZZP-dossier, en dat is jammer’

Kan deze opdracht nog worden uitgevoerd door een zzp’er? Het is een vraag die sinds 1 januari 2025 menig zzp’er en opdrachtgever bezighoudt. En vaak tot een verkeerde conclusie leidt. In het boek de ZZPuzzel kijken Sem Overduin en Oifik Youssefi verder dan de oneliners en beeldvorming die het debat beheersen.

De beeldvorming wordt teveel gedomineerd door de stoppende zzp’ers, stelt Oifik. De aangekondigde Zelfstandigenwet is een goed moment voor een nieuw gesprek over het ZZP-dossier. Beiden zijn blij dat minister Thierry Aartsen “vanuit een praktisch, uitvoerbaar perspectief naar het zelfstandig ondernemerschap probeert te kijken”. 

Beeldvorming en taalgebruik rondom de ZZPuzzel


Naast de beeldvorming valt het taalgebruik op. Oifik: “Aartsen heeft het niet over het vooruitbrengen van het dossier, maar over de pacificatie van het dossier. Daar zit een heel sterk verschil in. Pacificeren bevat een mate van ontmanteling. Het doet bij mij de vraag rijzen: als die Zelfstandigenwet er komt, moet dat dan een nieuw hoofdstuk markeren voor zzp-schap? Waarbij mensen inderdaad juridische duidelijkheid en een kader hebben om binnen te werken? Of gaat het er vooral om, om de angel uit de discussie en onzekerheid te halen?”

Los van die vraag zien Oifik en Sem een veerkrachtige groep. Waarbij het merendeel heel bewust kiest voor het zelfstandig ondernemerschap boven loondienst. Waar veel van hen wel mee worstelen is de onduidelijkheid over en de controle op schijnzelfstandigheid. 

Gaat de nieuwe Zelfstandigenwet, zoals die er nu ligt, de ZZPuzzel oplossen?

Sem: “Ik kan het enorm waarderen hoe Thierry Aartsen als bewindspersoon dit dossier oppakt. Hij is er meteen voortvarend mee aan de slag gegaan. Hij legt echt de focus op de Zelfstandigenwet en is echt intrinsiek gemotiveerd om dit vraagstuk op te lossen. Waar hij veel tijd en energie in steekt.

Aartsen spreekt experts, juristen, brancheverenigingen, ZZP organisaties en het bedrijfsleven. Het is leuk om nu een bewindspersoon te zien die veel aandacht besteedt aan het zzp-dossier. Ik heb heel erg het gevoel dat hij vanuit een praktisch, uitvoerbaar perspectief naar zelfstandig ondernemerschap probeert te kijken. Hij weet dat dit dossier al heel lang speelt. En hij heeft natuurlijk de ZZPuzzel gelezen. Dat ligt pontificaal op zijn bureau,” stelt Sem met een knipoog.

“Tegelijkertijd is het eerlijke antwoord ook dat de Zelfstandigenwet niet de hele puzzel gaat oplossen. Want die gaat ook over fiscaliteit, sociale zekerheid en de beeldvorming en de rol van de sociale partners in de polder. Maar het doel dat Aartsen wil bereiken, om aan de voorkant meer duidelijkheid te verschaffen en de positie van zzp’ers te erkennen, is een stap in de goede richting.

De stap die Aartsen zet, richting duidelijke criteria, een ‘veilige haven’ en meer duidelijkheid aan de voorkant, is positief te noemen. Op 1 oktober is de Zelfstandigenwet voor een tweede keer in internetconsultatie gegaan Om eerlijk te zijn ben ik gematigd positief,” stelt Sem. “Het doel van deze wet is helder, maar de ‘the devil is in the details’. Ik maak mij dan ook zorgen om de positie van de intermediair in het huidige voorstel en of zelfstandigen die werkzaam zijn in het hogere segment (doorgaans kennisintensieve en lange opdrachten) wel de ‘veilige haven’ kunnen bereiken. Ik verwacht daarom veel reacties op de internetconsultatie en nog de nodige aanpassingen voordat het naar de Raad van State gaat.”

Volgens CBS-onderzoek zijn zzp'ers een rem op de arbeidsproductiviteit. Klopt dt beeld?

Oifik: “Sem en ik hebben hier vaak gesprekken over gevoerd. In hoeverre kun je arbeidsproductiviteit meten? Tegen zzp’ers wordt vaak als argument gebruikt dat ze de landelijke arbeidsproductiviteit uithollen. Dat onder andere onder het mom van dat ze niet genoeg in zichzelf investeren. Dat is heel platgeslagen.

Het lastige daarvan is dat de arbeidsproductiviteit onder zzp’ers moeilijk te kwantificeren is. De zzp-populatie is zo divers, en dat geldt ook voor de wijze waarop ze hun werk uitvoeren, dat er niet één methodiek voor is te hanteren. Er zijn zzp’ers die een stukprijs hanteren, anderen werken uurtje-factuurtje. Waardoor je niet een-op-een de arbeidsproductiviteit van een zzp’er kan vergelijken met iemand in loondienst.

Tegelijkertijd staat arbeidsproductiviteit hoog erg op de economische agenda. Vanuit het ministerie van Economische Zaken is dit jaar bijvoorbeeld de Productiviteitsraad ingesteld. Er zal de komende tijd ongetwijfeld meer gesproken worden over arbeidsproductiviteit, inclusief de meetbaarheid ervan. Het politiek sentiment is inmiddels wel uniform op dit punt: we moeten met z’n allen harder werken om onze welvaart en welzijn op peil te houden. Dat gesprek kan je niet voeren zonder het ook over zzp te hebben.”

Sem: “De kritiek op de arbeidsproductiviteit van zzp’ers klinkt al jaar en dag. Ik verwacht dat daarover vanuit de politiek het nodige gezegd blijft worden.”

Zzp’ers investeren over het algemeen minder in scholing en ontwikkeling. Dat is zeker waar. Maar of je dat dan direct kan relateren aan minder arbeidsproductiviteit? In 2017 toonde onderzoek nog aan dat meer scholing en ontwikkeling niet direct leidt tot betere bedrijfsresultaten. Ook is er minder ziekteverzuim onder zzp'ers. Ze zijn een stuk meer tevreden over hun werkomstandigheden, de mate van autonomie en het werkgeluk. Er is meer werkgeluk. Dus de vraag is, wat laat je zwaarder wegen? 

Hoe groot is het economisch belang van zzp'ers voor de Nederlandse economie?

Sem: Wat Oifik net zegt, is de spijker op de kop. De groep is erg divers. In 2023 hebben we een onderzoek door SEO laten doen naar ‘De economische en maatschappelijke waarde van zelfstandig professionals'. Daarbij is de toegevoegde waarde van de meer hoger opgeleide zzp'er objectief in kaart gebracht.

Bij kennisintensieve opdrachten in het hogere segment – in de hoek van IT, finance, projectmanagement en consultancy – is er een duidelijke economische en maatschappelijke baat. Voornamelijk doordat de specifieke kennis die zij hebben op de juiste plek komt. Je wordt ingehuurd vanwege een bepaalde vraag bij de organisatie en vanwege de specifieke kennis die je daarover beschikt.

En wat is de toegevoegde waarde voor de arbeidsmarkt?

Oifik: “In de breedte van de Nederlandse economie zie je steeds meer behoefte aan een bepaald soort herijking en herdefiniëring van wat onze economie toekomstbestendig moet maken. Denk aan het inmiddels befaamde rapport van Peter Wennink, waarin hij vraagtekens plaatst bij de conservatieve manier waarop met de overheidsfinanciën wordt omgegaan. In het verlengde daarvan is ook de arbeidsmarkt toe aan een sterke mate van modernisering.”

Sem: “Veel zelfstandig professionals die wat meer op leeftijd zijn, en best wel hun schapen op het droge hebben, zijn nog actief op die arbeidsmarkt ómdat ze als zelfstandig professioneel kunnen werken. Wat per saldo zorgt voor een hogere arbeidsdeelname.”

“Je ziet dat zelfstandigen eigen arbeid – het is belangrijk dat onderscheid te maken – vaak erg tevreden zijn over hun werkomstandigheden. Dat zit ‘m in het gevoel van autonomie, de flexibiliteit hoe je je werktijden en werkdagen inricht. Gemiddeld genomen ligt die tevredenheid bij die groep hoger dan bij werknemers. Dat blijkt keer op keer uit de Zelfstandigen Enquête Arbeid (ZEA), een tweejaarlijks onderzoek van het CBS en TNO.”

Hoe veerkrachtig is de zzp'er?

Sem: “Ik denk zeker dat het een veerkrachtige groep is. Dat blijkt ook uit de tevredenheidsonderzoeken. Gemiddeld ligt die hoog. En ook als je kijkt naar de ontwikkelingen, zoals de handhaving op schijnzelfstandigheid of afbouw van de fiscale regelingen voor het zelfstandig ondernemerschap, zie je dat terug. Het aantal opdrachten voor zzp'ers is de afgelopen jaren fors teruggelopen.

En tóch blijft het percentage zzp’er dat terug wil naar loondienst redelijk stabiel. Dat is zeker een teken van veerkracht. Omdat de externe factoren en omstandigheden niet in het voordeel van zzp’ers spreken. En nog steeds blijft de tevredenheid onverminderd hoog.”

Wat ook interessant is: bij de KVK zie je dat het aantal startende ondernemers weer aan het groeien is. Een onderdeel van ondernemerschap is risico lopen en flexibel kunnen zijn.”

Oifik: “Je móet als zzp’er veerkrachtig zijn. Je moet te pas en te onpas nadenken over je positionering. Je concurrentie ontwikkelt zich ook, daar moet je rekening mee houden. Ik ben ondernemer geweest tijdens de Covid-pandemie. Dan krijg je te maken met heel veel externe factoren die ineens op je afkomen. Daar moet je mee zien om te gaan.

In die zin is de hervatting van de handhaving op schijnzelfstandigheid sinds 2025 ook een externe wijziging in de werkomstandigheden. Veel zzp’ers, de ruime meerderheid, gaan daar goed mee om. Ook al zijn er sinds begin 2025 rond de 150 duizend zzp’ers gestopt. Dat is de eerste grote daling sinds jaren en dus belangrijk om aan te stippen. Maar als daar heel veel de aandacht en nadruk op wordt gelegd, krijgt dat een zelfversterkend effect. En daarmee een vrij prominente rol in de beeldvorming. Bijna iedereen kent inmiddels wel een stopper. Dat pakt niet altijd heel voordelig uit.”

Met welk puzzelstukje moet de politiek echt aan de slag?

Oifik: “Er ontbreekt nog steeds een integrale kijk op de arbeidsmarkt. Er wordt binnen de politiek steeds vaker gesproken over een herziening van de sociale zekerheid en het bevorderen van goed werkgeverschap. De kastanjes daarover moeten nog uit het vuur worden gehaald. Dat geldt ook voor de verplichte AOV voor zzp’ers. Het streven naar een vangnet voor zzp’ers is hartstikke interessant, maar we zijn er heel goed in om iets heel ingewikkeld te maken, met uitzonderingen en keuzes. Daar hebben we als samenleving en politiek inmiddels een kunstvorm van gemaakt.

De uitdaging zit in het samenbrengen van al deze elementen, met het oog op een strategische toekomstvisie op de arbeidsmarkt. Anders blijft het in mijn visie dweilen met de kraan open.”

20 jaar beleid in één helder verhaal
In de ZZPuzzel nemen auteurs Sem Overduin en Oifik Youssefi je mee langs twintig jaar arbeidsmarktbeleid. Het boek brengt de belangrijkste ontwikkelingen rondom zelfstandig professionals samen in één overzicht. Aan de hand van wetsvoorstellen, adviesrapporten en politieke keuzes laten zij zien hoe het huidige speelveld is ontstaan. Hun analyse, gebaseerd op interviews met experts en eigen onderzoek, biedt waardevolle context bij actuele vraagstukken binnen het arbeidsmarkt- en zzp-dossier.

>> Bestel nu de ZZPuzzel

de ZZPuzzel - Sem Overduin en Oifik Youssefi

Toon meer (266)