Waarom je beste opdrachten nooit uit een pitch komen
Je bent goed in je vak en toch loopt het kennismakingsgesprek met een potentiële klant vaak dood. Meestal gebeurt dat op het moment waarop je begint te vertellen wat je kunt. Vier vragen draaien zo'n gesprek om. De stilte die na de derde vraag valt, doet daarvan het meeste werk.
Door: Achraf El Azzouzi
Het gesprek dat te snel over jou gaat
In de salestrainingen die ik geef bij Growsult Trainingsinstituut hoor ik dit gesprek steeds terug. Een potentiële klant belt. Hij legt in twee zinnen uit waar hij mee zit. De meeste zelfstandigen beginnen dan te vertellen wat zij kunnen. Ze vertellen hoe ze zoiets eerder oplosten en welke aanpak ze hanteren. Het gesprek voelt goed, omdat er volop wordt gepraat.
Twee weken later is het stil. Of er komt een mail dat het toch anders loopt.
Als ik doorvraag, blijkt vrijwel altijd dat de klant zijn probleem in twee zinnen had samengevat. Op die twee zinnen is de zelfstandige gaan bouwen. Niemand tekent een offerte voor een probleem dat hij zelf nog niet scherp heeft.
Wat het onderzoek erover zegt
Neil Rackham keek met zijn onderzoeksteam twaalf jaar lang mee met ruim 35.000 verkoopgesprekken. Wat hij vond gaat in tegen wat de meeste mensen intuïtief doen. Bij een kleine aankoop, iets wat iemand ter plekke beslist, werkt overtuigen prima. Bij een grotere opdracht, waar meer geld en meer mensen bij betrokken zijn, werkt het averechts. Of je die opdracht krijgt, hangt af van de vragen die je vooraf hebt gesteld.
Rackham vond bij succesvolle gesprekken een vaste opbouw. Eerst vragen naar de situatie, dan naar wat er misgaat, dan naar wat dat kost, en pas daarna naar wat een oplossing zou opleveren. Die laatste vragen bleken het sterkst te werken. Juist die stelt bijna niemand.
Er is nog een reden om te vragen in plaats van te vertellen. Karen Huang en collega's lieten in 2017 zien dat wie meer vragen stelt en vooral wie doorvraagt op het antwoord, aardiger wordt gevonden door de ander. Zij lieten onbekenden met elkaar in gesprek gaan en telden achteraf de vragen. De mensen die het aardigst werden gevonden hadden dat zelf niet door. Bij een opdracht die iemand aan jou gunt omdat het klikt, telt dat mee.
Vier vragen voor je volgende kennismaking
Begin bij de feiten en houd dat kort. Hoe is het bij de klant nu geregeld en sinds wanneer loopt het zo? Dit deel houd je bewust klein. Het is nog maar de aanloop. Niets is dodelijker dan een zelfstandige die tien minuten inventariseert wat hij ook had kunnen opzoeken.
Vraag daarna waar het knelt. Stel dat als een vraag naar wat er anders gaat dan gehoopt. "Wat gaat er nu anders dan je een jaar geleden had verwacht" levert meer op dan "waar loop je tegenaan". Je vraagt dan om een observatie. Een observatie deelt iemand makkelijker dan een klacht.
De derde vraag stelt bijna niemand. "Wat kost dit je op dit moment, in uren en in omzet die je misloopt?" Hier wordt het ongemakkelijk. Precies daar zit het werk. Zolang een klant de rekening van zijn probleem niet hardop heeft uitgesproken, blijft jouw voorstel een uitgave in plaats van een oplossing.
De vierde vraag draait het gesprek om. "Wat is er over een halfjaar anders als dit geregeld is?" Wie zijn eigen opbrengst formuleert, verkoopt die aan zichzelf. Jij hoeft dat daarna alleen nog te bevestigen.
Wil je die opbouw verder uitwerken, dan staat de SPIN-methode op onze site stap voor stap beschreven.
Het moeilijkste deel is niets zeggen
Na de derde vraag valt vaak een stilte van een paar seconden. Dat voelt lang. De neiging om die op te vullen is groot. Juist die stilte is het moment waarop iemand doorpraat en zegt wat er werkelijk speelt.
Dit is voor de meeste zelfstandigen het lastigste deel. Het is wel te oefenen. Tel in gedachten tot zeven voordat je reageert. Meer is het niet. Toch verandert het wie er in het gesprek aan het werk is.
Twee gewoontes die minder opleveren dan gedacht
De uitgebreide portfoliopresentatie voelt als voorbereiding en werkt als een monoloog. Wie zijn beste werk laat zien voordat duidelijk is waar de ander mee zit, laat de klant zelf uitzoeken wat relevant is. Meestal doet die dat niet.
De snelle offerte na een half gesprek loopt op iets soortgelijks stuk. Je legt een prijs op een probleem dat nog niet is uitgesproken. Dan blijft alleen dat bedrag over. Een offerte die verwijst naar woorden die de klant zelf heeft gebruikt, leest heel anders dan een offerte die begint bij jouw aanbod.
Wat het oplevert
Een kennismaking waarin je vier vragen stelt en daarna luistert, duurt niet langer dan een gesprek waarin je vertelt wat je kunt. Zo'n gesprek levert wel iets anders op. Je weet of het probleem groot genoeg is om er geld aan uit te geven. De ander heeft zichzelf hardop horen zeggen wat het hem kost.
Het rare aan acquisitie voor zelfstandigen is dat het beter gaat naarmate je minder je best doet om te overtuigen.
Bronnen: Rackham, N. (1988), SPIN Selling, McGraw-Hill, gebaseerd op onderzoek naar ruim 35.000 verkoopgesprekken. Huang, K., Yeomans, M., Brooks, A.W., Minson, J. & Gino, F. (2017), It doesn't hurt to ask: Question-asking increases liking, Journal of Personality and Social Psychology 113(3).
Auteursbio: Achraf El Azzouzi is organisatiewetenschapper en senior trainer bij Growsult Trainingsinstituut. Hij geeft training in sales, project- en verandermanagement en teamontwikkeling. In zijn artikelen geeft hij bewezen tips uit de psychologie, uit wetenschappelijk onderzoek en uit zijn eigen trainingspraktijk, growsult.com


